Nemci u starom Beogradu

Izvor: Pixabay

Istorija srpsko-nemačkih odnosa nije samo, kako se to nama danas čini, prošlost obeležena napetostima, pritiscima, sukobima i ratovima. Isto kao i za tamniju stranu mogu se navesti argumenti i za onu svetliju stranu prošlostlosti obeleženu dobrom privrednom, političkom i kulturnom saradnjom i skladnim međusobnim životom u „zonama dodira“. Primera koji dokazuju ovu tvrdnju ima dosta, a mi ćemo se u ovom članku zadržati na jednom od njih –životu Nemaca u srpskoj prestonici Beogradu.

Nasuprot široko rasprostranjenom mišljenju prema kome su nemački doseljenici živeli u Banatu, Baranji, Bačkoj, Slavoniji i Sremu, treba istaći činjenicu da su oni skupa sa Srbima živeli i u Beogradu. Ovde se ne misli samo na period od 1718 do 1739 kada su Turci bprivremeno bili potisnuti iz Beograda već i na godine nakon Drugog srpskog ustanka (1815) kada su se počele ocrtavati konture srpske države. Počevši od 20-tih godina 19-tog veka pa sve do završetka Drugog svetskog rata, u Beogradu je postojala značajna nemačka kolonija. U početku broj njenih pripadnika je bio skroman da bi se vremenom znatno uvećao. Već 1829 u Beogradu je otvorena nemačka privatna škola, a deceniju kasnije u izdanju Knjaževsko-serbske knjigopečatenije izdat je prvi bukvar za upotrebu u nemačkim školama u Srbiji. Krajem XIX veka (1890) u Beogradu je živelo 4.342, a dve decenije kasnije (1910) čak 5.390 građana koji su izjasnili pripadnost nemačkoj naciji, a živeli su u našoj prestonici.

Balkanski i Prvi svetski rat, u kojima se najveći broj beogradskih Nemaca pokazao, u najmanju ruku, lojalan prema svojoj novoj domovini, uticali su da se njihov broj smanji. Prilikom prvog popisa stanovništva obavljenog nakon Prvog svetskog rata (1921) u beogradu je evidentirano 4077 osoba koje su izjavile da za svoj maternji jezik smatraju nemački. Sledeći popis stanovništva, obavljen deceniju kasnije (1931)pokazao je da se broj Nemaca u međuvremenu povećao čak za 150% pa ich je tako te godine u Beogradu bilo 10471, što je činilo gotovo 5% od ukupnog stanovništva grada. Neposredno pred početak Drugog svetskog rata u Beogradu je živelo preko 14.000 Nemaca.

Do Prvog svetskog rata najveći broj Nemaca dolazio je iz susednih oblasti Austro-Ugarske, a nakon njega iz Vojvodine. Bilo je Nemaca i koji su dolazili iz Nemačke i Čehoslovačke.

Zašto su Beograd i Srbija privlačili Nemce? Srbija je nakon oslobođenja od turske vladavine bila privlačna pre svega zbog svojih privrednih, prirodnih, kulturnih i političkih pogodnosti. Ona je posedovala pitome i raznovrsne pejsaže, plodno zemljište, obilje vodotokova i tržište gladno roba i usluga svih vrsta.
Zbog nerazvijenosti i zaostalosti, nastalih usled pogubnog uticaja orijenta, u Srbiji je vladala potreba za dobrim privrednicima i stručnjacima svih vrsta, koji bi bili u stanju podići one grane privrede koje su novoj srpskoj državi bile potrebne. Vredni, marljivi i obučeni stručnjaci trebali su podići ili unaprediti ono što je priroda pružala Srbiji, a što se pod turskom vlašću nije htelo ili moglo iskoristiti.

Nemačke zanatlije i majstori su ovde tražili bolju egzistenciju, a preduzimači, lekari, oficiri i ostali stručnjaci mogućnost bolje zarade, većeg profita i brže promocije. Sve srpske vlade, nošene ambicijom da zemlju preurede po zapadnim uzorima, pomagale su i podsticale ova doseljavanja. Tako je, na primer, za vreme vladavine Kneza Miloša, Nemcima bila dozvoljena kupovina zemlje u Srbiji kao i slobodno nastanjivanje na njoj. Svaki doseljenik je prvih pet godina bio oslobođen poreza, a građu za izgradnju kuća i drugih privrednih objekata dobijao je besplatno. Sa ovakvom politikom nastavljeno je i kasnije.

Beogradski Nemci su pripadali različitim veroispovestima. Najviše je bilo rimokatolika ali je bilo i dosta protestanata. Verovatno je najinteresantniji podatak da je značajan broj prestoničkih Nemaca bio i pravoslavne vere. Tako je prilikom popisa stanovništva 1931. Godine pored 6.629 katolika i 1.899 protestanata evidentirano i 1.232 Nemca pravoslavne vere. Iako su u ovoj populaciji preovladavale žene (oko 70%) ni broj muškaraca nije bio zanemarljiv (ostalih 30%). Žene su u najvećem broju prelazile u pravoslavnu veru stupanjem u bračne veze sa pravoslavcima, što je uostalom bilo regulisano i putem zakona – supruga je primala veroispovest supruga. Što se muškaraca tiče, njihovi motivi prilikom promene veroispovesti su bili drugačiji. Tu je u prvom planu ležala privlačna snaga srpske nacije, a time i pravoslavlja kao jednog od njenih temelja.
Želeći da se u potpunosti poistovete sa sredinom koja ih je prihvatila i pružila egzistenciju i promociju, ne samo Nemci već i mnogi drugi stranci su u Beogradu i Srbiji uopšte prelazili na pravoslavlje. Zato i nije čudno što su se u našoj prestonici do Drugog svetsko rata mogli susresti i Česi, Mađari, Slovenci, Slovaci pa čak i Turci pravoslavne vere. Zanimljivo je da su prema statistici rimokatolici češće no protestanti prelazili na pravoslavlje. Ovo se možda može objasniti činjenicom da su protestantske crkve bile nacionalne, a katolička internacionalna. Među protestantima je tada bilo široko rasprostranjeno uverenje da su „samo protestanti pravi Nemci“. Ovome još treba dodati da protestanti više nego katolici insistiraju na unutrašnjem osećanju i odgovornosti vernika što je, bez sumlje, takođe doprinosilo njihovoj otpornosti na uticaje tuđe sredine.
Nemački doseljenici su u Beogradu i Srbiji uopšte nailazili otvorenu i tolerantnu sredinu. Ona ich je brzo prihvatala i omogućavala punu promociju. Novopridošlice su uzvraćale lojalnošću, a često i potpunim poistovećivanjem sa sredinom što nije bilo dovođeno u pitanje ni u trenucima najvećih istorijskih iskušenja kakva su krize i ratovi. Mnogi Nemci borili su se u srpskoj vojsci u ratovima protiv Turaka, u prvom i Drugom balkanskom ratu, a Prvom svetskom ratu su sa njome prešli i povlačenje preko Albanije. Upravo u tim najtežim trenucima iskušenja, kada se najbolje vidi čovekov karakter, oni su pokazali svoju odanost zemlji i ljudima koji su ich primili otvorenog srca.

U privrednom, kulturnom, političkom i vojničkom životu Srbije i Jugoslavije više je beogradskih Nemaca ostavilo svoj dublji trag u našoj novijoj prošlosti. Mi ćemo ovom prilikom pomenuti samo neke.

Na prvom mestu je, svakako, Georg – Đorđe Vajfert. On je u Srbiju došao u svojoj ranoj mladosti i ostao u njoj do kraja svog života. Ostao je zapamćen kao jedan od najbogatijih i najuglednijih ljudi u Srbiji krajem XIX i početkom XX veka i u Kraljevini Jugoslaviji između dva svetska rata. Osnivač je više institucija i privrednih objekata. Prva beogradska parna pivara (današnji BIP), rudnici Bor, Avala, Kostolac….samo su neki od njegovih poduhvata. Njegovo izvrsno pivo „Vajfert“, bilo je nadaleko čuveno. Pored ovoga, Đorđe Vajfert je osnovao i Narodnu banku Srbije (čiji je guverner, sa kraćim prekidima, bio do kraja svog života), industrijsku komoru itd. No on nije bio samo bogat čovek već i veliki srpski rodoljub. U mladosti je učestvovao u ratovima protiv Turaka (1876-1878), a u starosti je zajedno sa srpskom vojskom prešao Albaniju. Za uvek ostaće zabeležene njegove reči izgovorene neposredno nakon oslobođenja (1918): „sada kada je naša zemlja ponovo slobodna mogu na miru da umrem. Našoj vojsci neka je za to hvala“.
Iz redova beogradskih Nemaca potiče i Milan Grol, jedan od naših najpoznatijih političara prve polovine XX veka. Dugo godina bio je u rukovodstvu Demokratske stranke da bi nakon smrti Ljube Davidovića preuzeo njeno rukovodstvo.Bio je srpski poslanik u Carigradu i Ženevi. U Trifunovićevoj izbegličkoj vladi u Londonu bio je ministar inostranih poslova. Prvih meseci nakon uspostavljanja komunističkog režima u Jugoslaviji pokušao je da organizuje institucionalni otpor uvođenju diktature. Pored politike Grol se bavio i književnošću, kritikom i pozorištem. Više godina bio je upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu.
Odmah iz Đorđa Vajferta i Milana Grola svakako dolazi ime čoveka koji je danas u Srbiji gotovo potpuno zaboravljen. Bio je to Rudolf Pic. Kao poznati beogradski bankar više godina se nalazio na čelu Agrarne Komercijalne banke, a zatim je doprineo otvaranju i sanaciji nekoliko drugih velikih banaka („Jugoslovenska banka dd“, „Slavonska banka“…)

Iako se o njemu piše kao o Lužičkom Srbinu, Paul – Pavle Jurišić Šturm, proslavljeni srpski general i vojskovođa, takođe je bio nemačke nacionalnosti.
Na kraju spomenimo i Ferdinanda Kerna Kerna jednog od prvih industijalaca u Srbiji.

Rezimiramo li ovaj naš kratki osvrt na beogradske Nemce, možemo reći da je njih u Srbiju i Beograd privukla mogućnost zaposlenja, dobre zarade i nesputane i brze promocije. Došavši u otvorenu i tolerantnu sredinu, čiji je politički i kulturni model početkom XX veka po mnogo čemu bio uzoran, oni su se u poptpunosti poistovetili sa zemljom u kojoj su živeli. Nemali broj njih je prihvatio srpsku ideju i postao njen vatreni zagovornik.

Ostavite odgovor

Vaša email adresa neće biti vidljiva.

fuck idols real milf rides stepson.
porn videos